Shloka 27

Devanagari script

जो सेवक स्वामीके आज्ञा देनेपर उनकी बातका आदर नहीं करता, किसी काममें लगाये जानेपर अस्वीकार कर देता है, अपनी बुद्धिपर गर्व करने और प्रतिकूल बोलनेवाले उस भृत्यको शीघ्र ही त्याग देना चाहिये ।। अस्तब्धमक्लीबमदीर्घ॑सूत्रं सानुक्रोशं शलक्ष्णमहार्यमन्यै: । अरोगजातीयमुदारवाक्यं दूतं वदन्त्यष्टगुणोपपन्नम्‌

Transliteration

yo sevakaḥ svāmina ājñā dene para unakī bāt kā ādar nahīṃ karatā, kisī kāma meṃ lagāye jāne para asvīkāra kar detā hai, apanī buddhi par garva karane aura pratikūla bolane-vālā usa bhṛtya ko śīghra hī tyāga denā cāhiye || astabdham aklībam adīrgha-sūtraṃ sānukrośaṃ śalakṣṇam ahāryam anyaiḥ | arogajātīyam udāra-vākyaṃ dūtaṃ vadanty aṣṭa-guṇopapannam ||

Translation

ਜੋ ਸੇਵਕ ਮਾਲਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਦਾ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਕੰਮ ਲਈ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਦਾ ਘਮੰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਬੋਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ—ਅਜਿਹੇ ਭ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਦੂਤ ਅਹੰਕਾਰ-ਰਹਿਤ, ਕਾਇਰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਟਾਲਮਟੋਲ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦਇਆਵਾਨ, ਸੁਭਾਸ਼ੀ ਤੇ ਸੁਸ਼ੀਲ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲਾ, ਨਿਰੋਗੀ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕੁਲ-ਜਾਤ ਦਾ, ਅਤੇ ਉਦਾਰ ਬਚਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਠ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਦੂਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Word by Word

• {'sevakaḥ/bhṛtyaḥ': 'servant, retainer', 'svāmin': 'master, lord', 'ājñā': 'command, instruction', 'ādar(a)': 'respect, regard', 'asvīkāra': 'refusal, rejection', 'garva': 'pride, arrogance', 'pratikūla': 'contrary, hostile, adverse', 'tyāga': 'abandoning, dismissal', 'dūta': 'messenger, envoy', 'aṣṭa-guṇa-upapanna': 'endowed with eight qualities', 'astabdha': 'not haughty, not stiff with pride', 'aklība': 'not impotent

• by extension not cowardly/unmanly', 'adīrgha-sūtra': 'not long-threaded

• not a procrastinator', 'sānukrośa': 'compassionate, merciful', 'śalakṣṇa': 'polished, well-bred, refined in conduct/speech', 'ahārya (anyaiḥ)': 'not to be led away by others

• not easily influenced', 'aroga-jātīya': 'healthy in constitution and stock

• free from disease', 'udāra-vākya': 'noble, generous, dignified speech'}

Speaker

विदुर उवाच

Characters & Entities

• Vidura
• dūta (envoy/messenger)
• sevaka/bhṛtya (servant)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Vidura teaches discernment in leadership: dismiss a servant who is insubordinate, work-averse, prideful, and oppositional; and rely on an envoy who is humble, courageous, prompt, compassionate, refined, not manipulable, healthy, and dignified in speech—qualities essential for trustworthy diplomacy.

What is happening in the narrative?

In the Udyoga Parva’s pre-war negotiations, Vidura is giving practical counsel on governance and diplomacy. This verse contrasts the kind of servant who undermines authority with the ideal messenger suited for sensitive political missions.