Shloka 43
Udyoga-parva Adhyāya 34 — Vidura’s Counsel on Deliberation, Speech-Discipline, and Dharmic Kingship
मद्यपानं कलहूं, पूगवैरं भार्यपत्योरन्तरं ज्ञातिभेदम् । राजद्विष्ट॑ स्त्रीपुंसयोविवादं वर्ज्यान्याहुर्यश्व॒ पन्था: प्रदुष्ट:,शराब पीना, कलह, समूहके साथ वैर, पति-पत्नीमें भेद पैदा करना, कुटुम्बवालोंमें भेदबुद्धि उत्पन्न करना, राजाके साथ द्वेष, स्त्री और पुरुषमें विवाद और बुरे रास्ते--ये सब त्याग देनेयोग्य बताये गये हैं
madyapānaṃ kalahaṃ pūgavairaṃ bhāryāpatyor antaraṃ jñātibhedam | rājadviṣṭaṃ strīpuṃsayor vivādaṃ varjyāny āhur yaś ca panthāḥ praduṣṭaḥ ||
ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣਾ, ਝਗੜਾ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਟੋਲੇ ਨਾਲ ਵੈਰ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚ ਫੁੱਟ ਪਾਉਣਾ, ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਨੀ, ਔਰਤ-ਮਰਦ ਵਿਚ ਵਿਵਾਦ, ਅਤੇ ਹਰ ਉਹ ਰਾਹ ਜੋ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਮੈਲਾ ਕਰੇ—ਇਹ ਸਭ ਤਿਆਗਣਯੋਗ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
विदुर उवाच
Educational Q&A
Vidura teaches that dharma is protected by restraint and concord: avoid intoxicants, quarrels, factional hatred, and any conduct that creates rifts in marriage, family, society, or loyalty to rightful authority; a corrupted ‘path’ of life should be abandoned.
In Udyoga Parva, Vidura offers nīti-counsel in the tense lead-up to war, warning that personal vices and social divisiveness—especially within families and political order—accelerate ruin and should be renounced.