Shloka 80
Adhyaya 32: Saṃjaya’s Return, Audience with Dhṛtarāṣṭra, and Ethical Admonition
अरक्षितारं राजानं भार्या चाप्रियवादिनीम् | ग्रामकामं च गोपालं वनकाम॑ च नापितम्,उपदेश न देनेवाले आचार्य, मन्त्रोच्चारण न करनेवाले होता, रक्षा करनेमें असमर्थ राजा, कटु वचन बोलनेवाली स्त्री, ग्राममें रहनेकी इच्छावाले ग्वाले तथा वनमें रहनेकी इच्छावाले नाई--इन छःको उसी भाँति छोड़ दे, जैसे समुद्रकी सैर करनेवाला मनुष्य छिद्रयुक्त नावका परित्याग कर देता है
araksitāraṁ rājānaṁ bhāryā cāpriyavādinīm | grāmakāmaṁ ca gopālaṁ vanakāmaṁ ca nāpitam ||
ਵਿਦੁਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ—ਜੋ ਰਾਜਾ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਜੋ ਪਤਨੀ ਕੜੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ, ਜੋ ਗੋਪਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੀ ਚਾਹੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਨਾਈ ਜੰਗਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੀ ਚਾਹੇ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਹਿਚਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ-ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਛੇਦਾਂ ਵਾਲੀ ਨੌਕਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
विदुर उवाच
Educational Q&A
Roles and relationships are to be judged by their dharmic function: a ruler must protect, a spouse should be supportive in speech, and workers should be suited to their place and duty. When a person is fundamentally unfit for their role and becomes a source of danger or harm, one should withdraw—like abandoning a leaky boat before it sinks.
In Udyoga Parva, Vidura delivers niti (practical ethical counsel) in the tense lead-up to the Kurukṣetra war. Here he uses a vivid simile—discarding a hole-ridden boat at sea—to urge timely separation from unreliable protectors and dysfunctional companions.