Shloka 3
Udyoga-parva Adhyāya 28: Dharmādharmalakṣaṇa in Āpad
Crisis-Discernment of Right and Wrong
सुदुष्करस्तत्र शमो हि नून॑ प्रदर्शित: संजय पाण्डवेन । यस्मिन् गृद्धो धृतराष्ट्र: सपुत्र: कस्मादेषां कलहो नावमूच्छेत्,संजय! जैसा कि पाण्डुनन्दन युधिष्ठिरने प्रकट किया है, राज्यके प्रश्नोंको लेकर दोनों पक्षोंमें शान्ति बनी रहे, यह अत्यन्त दुष्कर जान पड़ता है। पुत्रों-सहित धृतराष्ट्र (इनके स्वत्वरूप) जिस राज्यमें आसक्त होकर उसे लेनेकी इच्छा करते हैं, उसके लिये इन कौरव- पाण्डवोंमें कलह कैसे नहीं बढ़ेगा?
suduṣkaras tatra śamo hi nūnaṁ pradarśitaḥ sañjaya pāṇḍavena | yasmin gṛddho dhṛtarāṣṭraḥ saputraḥ kasmād eṣāṁ kalaho nāvamucchyet, sañjaya ||
ਸੰਜਯ! ਪਾਂਡਵ ਨੇ ਉੱਥੇ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ। ਜਿਸ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਲੋਭ ਨਾਲ ਆਸਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ—ਉਸੇ ਰਾਜ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੌਰਵਾਂ ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿਚ ਝਗੜਾ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਭੜਕੇ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਵਧੇ?
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Peace (śama) is fragile when leaders are driven by possessiveness and greed. Even a righteous party’s willingness to reconcile cannot prevent conflict if the opposing side remains attached to unjust acquisition; ethical restraint must be shared to be effective.
Vāyudeva addresses Sañjaya, reflecting on the political deadlock: Yudhiṣṭhira has demonstrated a commitment to peace, yet Dhṛtarāṣṭra and his sons are covetous of the kingdom. Given that attachment, Vāyudeva argues that a quarrel between the two factions is almost inevitable.