Shloka 18
Śikhaṇḍinī’s Disclosure, Drupada’s Counsel, and the Petition to Yakṣa Sthūṇākarṇa
Udyoga Parva 192
“महाबाहो! अब तो मैं बूढ़ा हो गया, मेरी प्राणशक्ति और चेष्टा कम हो गयी, तो भी अपने अस्त्र-शस्त्रोंकी अग्निसे पाण्डवोंकी विशाल वाहिनीको भस्म कर दूँगा ।।
sañjaya uvāca | mahābāho! adhunāhaṁ vṛddho 'smi, mama prāṇaśaktiś ca ceṣṭā ca hīnā bhūtā; tathāpi svāstrāgninā pāṇḍavānāṁ viśālāṁ vāhinīṁ bhasmīkariṣyāmi || yathā bhīṣmaḥ śāntanavo māseneti matir mama | eṣā me paramā śaktir etan me paramaṁ balam ||
“ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉੱਦਮ ਘਟ ਗਏ ਹਨ। ਤਾਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਾਹਿਨੀ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤਨੁ-ਨੰਦਨ ਭੀਸ਼ਮ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵ-ਸੈਨਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਓਸੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ। ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਬਲ ਹੈ।”
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the tension between physical decline and unwavering martial resolve: even as age reduces stamina, pride in skill and confidence in one’s role as a warrior can drive extreme vows. Ethically, it foregrounds how self-assurance and comparison with revered figures (like Bhishma) can intensify commitment to violence, inviting reflection on responsibility and the costs of war.
Sanjaya reports a warrior’s declaration of intent: despite being old and weakened, he claims he will burn the Pandavas’ vast army with his weapons, asserting he can accomplish in a month what Bhishma is believed capable of doing. The statement functions as a morale-boosting boast and a strategic claim about the coming conflict.