Shloka 276
युयुत्सममाना: कौन्तेयान् नानाध्वजसमाकुला: । इस प्रकार दुर्योधनके पास सब मिलाकर ग्यारह अक्षौहिणी सेनाएँ एकत्र हो गयीं
yuyutsamānāḥ kaunteyān nānādhvajasamākulāḥ |
ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਕਿਸਮ ਦੇ ਝੰਡਿਆਂ-ਪਤਾਕਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸਭ ਮਿਲਾ ਕੇ ਗਿਆਰਾਂ ਅਕ੍ਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾਵਾਂ ਜੁੱਟ ਗਈਆਂ—ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਵਜਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦਾਰ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ।
वैशमग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how collective enthusiasm for war and displays of power (vast armies, many banners) can intensify conflict; it implicitly frames the ethical tension of mobilizing immense force against rightful kin, a recurring dharma-crisis in the Udyoga Parva.
Vaiśaṃpāyana reports that Duryodhana’s side has assembled a total of eleven akṣauhiṇīs, richly marked by diverse standards, all intent on fighting the sons of Kuntī (the Pāṇḍavas).