Shloka 17
सेनासमागमः — The Convergence of Armies
कृतवर्मा च हार्दिक्यो भोजान्धकुकुरै: सह
kṛtavarmā ca hārdikyo bhojāndhakukurāiḥ saha
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹ੍ਰਦੀਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਵੀ ਭੋਜਾਂ, ਅੰਧਕਾਂ ਅਤੇ ਕੁਕੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਯਾਦਵ-ਸੰਬੰਧੀ ਕੁਲਾਂ ਦੀ ਇਹ ਇਕੱਠ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਭਾਰ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਦੱਸਦੀ ਸੀ।
वैशमग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how collective identity—clan, lineage, and alliance—shapes moral responsibility in times of political crisis; who joins whom is not merely strategic but ethically consequential in the Mahābhārata’s dharma-centered narrative.
The narrator lists participants assembling: Kṛtavarmā arrives accompanied by the Bhoja, Andhaka, and Kukura groups, indicating the mobilization and alignment of Yādava-associated forces within the broader pre-war developments of the Udyoga Parva.