Shloka 37

Pāṇḍava-senā-niryāṇa and Vyūha-vibhāga (पाण्डवसेनानिर्याण तथा व्यूहविभाग)

Devanagari script

उवाच फाल्गुनो वाक्‍्यं भीमसेनं स्मयन्निव | भीमसेन न ते सन्ति येषां वैरं त्वया सह

Transliteration

sañjaya uvāca | uvāca phālguno vākyaṃ bhīmasenaṃ smayann iva | bhīmasena na te santi yeṣāṃ vairaṃ tvayā saha, mandā gṛheṣu sukhino mṛtyupāśavaśaṃ gatāḥ |

Translation

ਫਾਲਗੁਨ (ਅਰਜੁਨ) ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਵਿਅੰਗੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ—“ਭੀਮਸੇਨ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਹੁਣ ਸੱਚ ਮਾਇਨੇ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਘਰ ਬੈਠੇ ਸੁਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਮੂਰਖ ਕੌਰਵ ਕਾਲ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦੇ ਫੰਦੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।”

Word by Word

• उवाच: said/spoke
• Type: Verb
• Root: वच्
• Form: लिट् (परोक्शभूत/परफेक्ट), 3, singular, परस्मैपदम्

• फाल्गुनः: Phālguna (Arjuna)
• फाल्गुनः: Karta
• Type: Noun
• Root: फाल्गुन
• Form: masculine, nominative, singular

• वाक्यम्: speech/words
• वाक्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वाक्य
• Form: neuter, accusative, singular

• भीमसेनम्: Bhīmasena (Bhīma)
• भीमसेनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: भीमसेन
• Form: masculine, accusative, singular

• स्मयन्: smiling
• Type: Verb
• Root: स्मि
• Form: शतृ (वर्तमान कृदन्त), masculine, nominative, singular

• इव: as if/like
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• भीमसेन: O Bhīmasena
• Type: Noun
• Root: भीमसेन
• Form: masculine, vocative, singular

• न: not
• Type: Indeclinable
• Root: न

• ते: of you/your
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्
• Form: masculine, genitive, singular

• सन्ति: are/exist
• Type: Verb
• Root: अस्
• Form: लट् (वर्तमान), 3, plural, परस्मैपदम्

• येषाम्: of whom/whose
• Type: Pronoun
• Root: यद्
• Form: masculine/neuter, genitive, plural

• वैरम्: enmity
• वैरम्: Karta
• Type: Noun
• Root: वैर
• Form: neuter, nominative, singular

• त्वया: by/with you
• त्वया: Karana
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्
• Form: masculine, instrumental, singular

• सह: with
• Type: Indeclinable
• Root: सह

• मन्दाः: dull-witted/foolish
• मन्दाः: Karta
• Type: Adjective
• Root: मन्द
• Form: masculine, nominative, plural

• गृहेषु: in (their) houses
• गृहेषु: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: गृह
• Form: neuter, locative, plural

• सुखिनः: happy/at ease
• सुखिनः: Karta
• Type: Adjective
• Root: सुखिन्
• Form: masculine, nominative, plural

• मृत्युपाशवशम्: under the power of death’s noose
• मृत्युपाशवशम्: Karma
• Type: Noun
• Root: मृत्युपाशवश
• Form: neuter, accusative, singular

• गताः: gone/entered (into)
• Type: Verb
• Root: गम्
• Form: क्त (भूतकृदन्त), masculine, nominative, plural

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sanjaya
• Arjuna (Phalguna)
• Bhimasena (Bhima)
• Kauravas
• Death (Mṛtyu)
• Time (Kāla, implied)