Shloka 24
पाण्डवसेनानायकाभिषेकः तथा बलरामागमन-उपदेशः | Appointment of Pandava Commanders and Balarama’s Counsel
सेना पञ्चशतं नागा रथास्तावन्त एव च | दश सेना च पृतना पृतना दशवाहिनी,पाँच सौ हाथियों और पाँच सौ रथोंकी एक सेना होती है। दस सेनाओंकी एक पृतना और दस पृतनाओंकी एक वाहिनी होती है
senā pañcaśataṃ nāgā rathās tāvanta eva ca | daśa senā ca pṛtanā pṛtanā daśavāhinī ||
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪੰਜ ਸੌ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਰਥ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ‘ਸੇਨਾ’ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਦਸ ਸੇਨਾਵਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ‘ਪ੍ਰਤਨਾ’, ਅਤੇ ਦਸ ਪ੍ਰਤਨਾਵਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ‘ਵਾਹਿਨੀ’ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse defines standardized military units (senā, pṛtanā, vāhinī), underscoring that war is not merely heroic combat but an organized, scalable enterprise—thereby intensifying the moral responsibility of leaders who choose mobilization and conflict.
In the Udyoga Parva’s war-preparation setting, Vaiśampāyana explains how armies are counted and grouped, giving a formal measure of forces by elephants and chariots and showing the structured buildup toward the Kurukṣetra war.