Shloka 69
Kaurava Mobilization at Kurukṣetra (Duryodhana Orders War Preparations) / कुरुक्षेत्रे धार्तराष्ट्र-सैन्यसज्जा
तेडवगाहा कुरुक्षेत्र शड्खान् दध्मुररिंदमा: | तथैव दश्मतु: शड्खं वासुदेवधनंजयौ,उन शत्रुदमन वीरोंने कुरुक्षेत्रकी सीमामें पहुँचकर अपने-अपने शंख बजाये। इसी प्रकार श्रीकृष्ण और अर्जुनने भी शंखध्वनि की
teḍavagāhā kuru-kṣetra-ṣaḍkhān dadhmur ariṃdamāḥ | tathaiva daśmatuḥ śaṅkhaṃ vāsudeva-dhanaṃjayau |
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਦਮਨ ਵੀਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸ਼ੰਖ ਫੂਕਣ ਲੱਗੇ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਸੁਦੇਵ (ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਵੀ ਸ਼ੰਖਨਾਦ ਕੀਤਾ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical seriousness of entering Kurukṣetra: the conch-sound is not mere noise but a formal declaration of intent and readiness to act according to one’s chosen duty (svadharma) in a conflict framed as unavoidable.
Warriors arrive at the boundary of Kurukṣetra and blow their conches as a martial signal. Kṛṣṇa and Arjuna likewise sound their conch, marking their presence and readiness as the confrontation is about to begin.