Shloka 24
धृतराष्ट्रस्य वंशोपदेशः
Dhṛtarāṣṭra’s Dynastic Counsel on Legitimate Rule
Devanagari script
नोपेक्षस्व महाबाहो पश्यमान: कुलक्षयम् | महाबाहो! जैसे प्रजापति प्रजाकी सृष्टि करके पुनः उसका संहार करते हैं, उसी प्रकार आप भी अपने कुलका विनाश देखकर उसकी उपेक्षा न कीजिये ।। अथ तेड्द्य मतिर्नष्टा विनाशे प्रत्युपस्थिते
Transliteration
nōpekṣasva mahābāho paśyamānaḥ kulakṣayam | yathā prajāpatiḥ prajāḥ sṛṣṭvā punaḥ saṃharati tathā tvam api svakulavināśaṃ dṛṣṭvā nāpekṣasva || atha te ’dya matir naṣṭā vināśe pratyupasthite ||
Translation
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦਾ ਨਾਸ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਦਿਆਂ ਵੀ ਬੇਪਰਵਾਹ ਨਾ ਰਹੋ। ਜਦੋਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਰ ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਤਦ ਵੀ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੀ ਮਤਿ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਅਨਰਥ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਰ ਹੀ ਆਵੇਗਾ।
Word by Word
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
उपेक्षस्वdo not neglect / do not disregard
उपेक्षस्व:
TypeVerb
Rootउप-ईक्ष्
Formलोट् (imperative), आत्मनेपद, मध्यम, एकवचन
महाबाहोO mighty-armed one
महाबाहो:
TypeNoun
Rootमहाबाहु
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
पश्यमानःseeing
पश्यमानः:
Karta
TypeVerb
Rootपश्यत् (√दृश्)
Formशतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कुलक्षयम्destruction of the family/lineage
कुलक्षयम्:
Karma
TypeNoun
Rootकुलक्षय
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अथthen / now
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
तेyour
ते:
TypePronoun
Rootत्वद्
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
इयम्this
इयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मतिःmind / resolve / understanding
मतिः:
Karta
TypeNoun
Rootमति
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नष्टाlost / destroyed
नष्टा:
TypeVerb
Rootनष्ट (√नश्)
Formक्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विनाशेin destruction
विनाशे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविनाश
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
प्रत्युपस्थितेwhen (it is) imminent / having approached
प्रत्युपस्थिते:
Adhikarana
TypeVerb
Rootप्रति-उप-स्था
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
Speaker
विदुर उवाच
Characters & Entities
V
ViduraP
PrajāpatiK
kula (lineage/clan)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes