Mahabharata — Udyoga Parva, Shloka 15
उद्योगपर्व — अध्याय १४१: कर्ण–कृष्णसंवादः, उत्पात-स्वप्न-लक्षणानि
Karna–Krishna Dialogue: Omens and Dream-Signs
विगाढे शस्त्रसम्पाते परवीररथारुजौ । न तदा भविता त्रेता न कृतं द्वापरं न च
sañjaya uvāca |
vigāḍhe śastra-sampāte paravīra-rathārujau |
na tadā bhavitā tretā na kṛtaṃ dvāparaṃ na ca ||
ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਦੋਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਘਣੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਵੈਰੀ-ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਰਥ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਮਾਦਰੀ-ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਬਲੀ ਨਕੁਲ ਤੇ ਸਹਦੇਵ ਦੋ ਗਜਰਾਜਾਂ ਵਾਂਗ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਮਥਣ ਲੱਗ ਪੈਣ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਇਹ ਹਾਲਤ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖੇਂ—ਤਦ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਰਹੇਗਾ, ਨਾ ਤ੍ਰੇਤਾ, ਨਾ ਦ੍ਵਾਪਰ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse uses yuga-language to convey that the moral order associated with earlier ages (Kṛta, Tretā, Dvāpara) will not be felt in the face of all-consuming war; when violence becomes total, ethical clarity and the sense of a righteous age vanish, leaving only the harsh reality of conflict and its consequences.
Sañjaya describes to Dhṛtarāṣṭra the coming intensity of the battlefield: weapons will strike in a dense onslaught, and Nakula and Sahadeva—likened (in the broader passage) to powerful elephants—will agitate and damage the Kaurava forces, shattering enemy chariots; witnessing this, Dhṛtarāṣṭra will feel as though no ‘golden age’ remains before him.