Mahabharata — Udyoga Parva, Shloka 226
उद्योगपर्व अध्याय १३३ — संजये मातृउपदेशः
Udyoga Parva Adhyaya 133 — A Mother’s Counsel to Saṃjaya
Devanagari script
निर्विण्णात्मा हतमना मुज्चैतां पापजीविकाम् । यदि तुझे जीवनके प्रति अधिक आसक्ति न हो तो तू अपने सभी शत्रुओंको परास्त कर सकता है और यदि इस प्रकार विषादग्रस्त एवं हतोत्साह होकर ऐसी कायरोंकी-सी वृत्ति अपना रहा है तो तुझे इस पापपूर्ण जीविकाको त्याग देना चाहिये
Translation
“ਮਨੋਂ ਉਬਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਹੌਸਲਾ ਹਾਰ ਕੇ ਇਹ ਪਾਪੀ ਜੀਵਿਕਾ ਛੱਡ ਦੇ। ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵਧੀਕ ਮੋਹ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਭ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ; ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ ਇਉਂ ਹੀ ਉਦਾਸ, ਨਿਰੁਤਸਾਹ ਹੋ ਕੇ ਕਾਇਰਾਂ ਵਾਲੀ ਚਾਲ ਚੱਲਦਾ ਰਹੇਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਾਪਜੀਵਿਕਾ ਤਿਆਗ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।”
Word by Word
निर्विण्णात्माone whose self is dejected/disgusted
निर्विण्णात्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootनिर्विण्ण-आत्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
हतमनाone whose mind is crushed/despondent
हतमना:
Karta
TypeAdjective
Rootहत-मनस्
FormMasculine, Nominative, Singular
मुचrelease; abandon
मुच:
TypeVerb
Rootमुच्
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
एताम्this (her/this)
एताम्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
FormFeminine, Accusative, Singular
पापजीविकाम्sinful livelihood/way of living
पापजीविकाम्:
Karma
TypeNoun
Rootपाप-जीविका
FormFeminine, Accusative, Singular
Speaker
पुत्र उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes