Shloka 13
उद्योगपर्व — अध्याय १२५: दुर्योधनस्य प्रत्युत्तरम्
Duryodhana’s Reply in the Kuru Assembly
Devanagari script
ध्वजाडुकुशपताकाडू-क॑ दक्षिणं ते सुदक्षिण: । स्कन्धे निक्षिपतां बाहुं शान्तये भरतर्षभ
Translation
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉੱਤਮ ਦੱਖਿਣਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਧੁਜਾ, ਅੰਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਪਤਾਕਾ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਆਪਣੀ ਸੱਜੀ ਭੁਜਾ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤੇਰੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ।
Word by Word
ध्वजाङ्कुशपताकाढ्यःone adorned with marks of banner, goad and flag
ध्वजाङ्कुशपताकाढ्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootध्वज + अङ्कुश + पताका + आढ्य
FormMasculine, Nominative, Singular
दक्षिणम्right (side/arm)
दक्षिणम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदक्षिण
FormNeuter, Accusative, Singular
तेyour
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Genitive, Singular
सुदक्षिणःvery generous; giving excellent gifts
सुदक्षिणः:
Karta
TypeAdjective
Rootसु + दक्षिण
FormMasculine, Nominative, Singular
स्कन्धेon (the) shoulder
स्कन्धे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootस्कन्ध
FormMasculine, Locative, Singular
निक्षिपताम्let (them) place; let (him) lay
निक्षिपताम्:
Karta
TypeVerb
Rootनि + क्षिप्
FormImperative, Third, Plural
बाहुम्arm
बाहुम्:
Karma
TypeNoun
Rootबाहु
FormMasculine, Accusative, Singular
शान्तयेfor peace
शान्तये:
Sampradana
TypeNoun
Rootशान्ति
FormFeminine, Dative, Singular
भरतर्षभO bull among the Bharatas
भरतर्षभ:
TypeNoun
Rootभरत + ऋषभ
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes