Shloka 16

धन-निरुक्ति तथा गालवस्य गुरुदक्षिणा-प्रसङ्गः

Etymology of Wealth and the Gurudakṣiṇā Predicament of Gālava

Devanagari script

तदायुष्मन्‌ खगपते यथेष्टं गम्पतामित: । न च ते गर्हणीयाहं गर्हितव्या: स्त्रियः क्वचित्‌,“अतः आयुष्मन्‌ पक्षिराज! अब तुम यहाँसे अपने अभीष्ट स्थानको जाओ। आजसे तुम्हें मेरी निन्दा नहीं करनी चाहिये। मेरी ही क्‍यों, कहीं किसी भी स्त्रीकी निन्‍्दा करनी उचित नहीं है

Translation

“ਇਸ ਲਈ, ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਖਗਪਤੇ, ਹੁਣ ਇੱਥੋਂ ਆਪਣੇ ਮਨ-ਭਾਉਂਦੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾ। ਅਤੇ ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੀਂ; ਕੇਵਲ ਮੇਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ—ਕਿਤੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨੀ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।”

Word by Word

तत्that (instruction/statement)

आयुष्मन्O long-lived one / sir

खगपतेO lord of birds

यथाas / according to

इष्टम्desired (place/way)

गम्go

पताम्fly

इतःfrom here

नnot

चand

तेof you / for you

गर्हणीयम्to be censured / blameworthy

अहम्I

गर्हितव्याto be censured / blameworthy

स्त्रियःwomen

क्वचित्ever / anywhere / at any time

Speaker

नारद उवाच

Character Dynamics

Dharma Sankata (Moral Dilemma)

War Context

Verse Rasa (Emotional Essence)

Philosophical Teaching

Political Layer

Meter (Chandas)

Sandhi Notes