Shloka 21
स्त्री-विलापः — गान्धार्याः रणभूमिदर्शनं शापवचनं च
Battlefield Lament and Gāndhārī’s Curse
Devanagari script
द्रोणास्त्रमभिहत्यैष विमर्दे मधुसूदन । महेष्वासो हतः शेते नद्या हत इव द्रुम:,मधुसूदन! यह महाधनुर्धर वीर संग्राममें द्रोणाचार्यके अस्त्र-शस्त्रोंका नाश करके नदीके वेगसे कटे हुए वृक्षेके समान मरकर धराशायी हो गया
Transliteration
droṇāstram abhihatya eṣa vimarde madhusūdana | maheṣvāso hataḥ śete nadyā hata iva drumaḥ ||
Translation
ਮਧੁਸੂਦਨ! ਜੰਗ ਦੇ ਘੋਰ ਟੱਕਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਹਾ-ਧਨੁਰਧਰ ਨੇ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਫਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਇਹ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਡਿੱਗੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ।
Word by Word
द्रोणास्त्रम्Droṇa’s weapon (the Droṇa-astra)
द्रोणास्त्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्रोण + अस्त्र
FormNeuter, Accusative, Singular
अभिहत्यhaving struck down / having destroyed
अभिहत्य:
TypeVerb
Rootअभि-हन्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), Non-finite
एषःthis (man/warrior)
एषः:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
विमर्देin the melee/battle
विमर्दे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविमर्द
FormMasculine, Locative, Singular
मधुसूदनO Madhusūdana (Krishna)
मधुसूदन:
TypeNoun
Rootमधुसूदन
FormMasculine, Vocative, Singular
महेष्वासःthe great archer
महेष्वासः:
Karta
TypeNoun
Rootमहेष्वास
FormMasculine, Nominative, Singular
हतःslain
हतः:
TypeVerb
Rootहन्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular
शेतेlies (fallen)
शेते:
TypeVerb
Rootशी (शे)
FormPresent, Indicative, Atmanepada, Third, Singular
नद्याःby the river (current)
नद्याः:
Karana
TypeNoun
Rootनदी
FormFeminine, Instrumental, Singular
हतःcut down / felled
हतः:
TypeVerb
Rootहन्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular
इवlike, as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
द्रुमःa tree
द्रुमः:
Karta
TypeNoun
Rootद्रुम
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaM
Madhusūdana (Kṛṣṇa)D
Droṇa (Droṇācārya)D
Droṇāstra (Droṇa’s weapon)R
river (nadī)T
tree (druma)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes