Shloka 16
Gāndhārī’s Grief, Vyāsa’s Pacification, and the Ethics of Retaliation (गान्धारी-शोकः शमोपदेशश्च)
हतेषु पार्थिवेन्द्रेषु पुत्रेषु निहतेषु च । पाण्डुपुत्रेषु वै शर्म प्रीतिश्नाप्यवतिछ्ठते,“समस्त राजाओं तथा अपने पुत्रोंके मारे जानेपर अब मेरा प्रेम और हितचिन्तन पाण्डुके इन पुत्रोंपर ही आश्रित है”
hateṣu pārthivendreṣu putreṣu nihateṣu ca | pāṇḍuputreṣu vai śarma prītiś cāpy avatiṣṭhate ||
“ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਨਿਹਤ ਹੋ ਗਏ, ਤਦ ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕੇਵਲ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੈ।”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
In the wake of total loss, ethical responsibility shifts from partisan attachment to the duty of protecting the remaining rightful heirs; compassion and welfare-mindedness should prevail over vengeance after war.
The narrator reports a post-battle sentiment: with the kings and the speaker’s sons dead, affection and concern are now directed toward the sons of Pāṇḍu, signaling a move toward acceptance and support of the survivors.