Shloka 32
Vyavahāra-Śuddhi and Rājadharma: Clean Administration, Counsel, and Proportional Punishment
Chapter 86
व्यूहयन्त्रायुधानां च तत्त्वज्ञो विक्रमान्वित: । वर्षशीतोष्णवातानां सहिष्णु: पररन्ध्रवित्
vyūhayantrāyudhānāṁ ca tattvajño vikramānvitaḥ | varṣaśītoṣṇavātānāṁ sahiṣṇuḥ pararandhravit ||
ਉਹ ਯੁੱਧ-ਵਿਉਂਹ, ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਤੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਵੇ; ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਹੋਵੇ; ਮੀਂਹ, ਠੰਢ, ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਪਛਾਣਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹੋਵੇ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Competence in war is not mere aggression: a responsible warrior-leader must unite technical mastery (formations, engines, weapons), courage, environmental endurance, and strategic insight into the opponent’s weak points.
In the Śānti Parva, Bhīṣma instructs on dharma and governance; here he lists essential qualifications for a capable fighter/commander—expertise in tactics and arms, steadfastness under hardship, and the ability to identify an enemy’s vulnerabilities.