Shloka 50
Mantri-Parīkṣā — Testing Ministers, Securing Counsel, and Ethical Criteria for Advisers (अध्याय ८४)
मन्त्रगूढा हि राज्यस्य मन्त्रिणो ये मनीषिण: । मन्त्रसंहननो राजा मन्त्राज्ञानीतरे जना:
mantragūḍhā hi rājyasya mantriṇo ye manīṣiṇaḥ | mantrasaṃhananaḥ rājā mantrājñānītare janāḥ ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੋ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਜ ਦੇ ਗੁਪਤ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਹੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੰਤ੍ਰਣਾ ਹੀ ਰਾਜੇ ਦਾ ਕਵਚ ਅਤੇ ਇਕੱਠੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਹੋਰ ਲੋਕ—ਸਦੱਸ, ਸੇਵਕ ਆਦਿ—ਮੰਤ੍ਰਣਾ ਦੇ ਕੇਵਲ ਅੰਗ ਅਤੇ ਸਾਧਨ ਹਨ; ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Effective and ethical governance depends on confidential, well-guarded counsel: wise ministers protect the kingdom by preserving secrecy, because strategic deliberation functions as the king’s defense and strength.
In the Shanti Parva’s instruction on rāja-dharma, Bhishma advises the king on principles of administration, emphasizing that ministers must conceal state counsel and that not everyone involved in deliberations truly understands or should access it.