Shloka 46
Mantri-Parīkṣā — Testing Ministers, Securing Counsel, and Ethical Criteria for Advisers (अध्याय ८४)
Devanagari script
नरेश्वर! जो राजा चिरकालतक दण्ड धारण करनेकी इच्छा रखता हो, उसे अपनी गुप्त सलाह उसी व्यक्तिको बतानी चाहिये, जो शक्तिशाली हो और सारे जगत्के समझा-बुझाकर अपने वशमें कर सकता हो ।।
Translation
ਨਰੇਸ਼ਵਰ! ਜੋ ਰਾਜਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੰਡ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੁਪਤ ਸਲਾਹ ਉਸੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਂਤਵਨਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਸਕੇ। ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਨਗਰ ਅਤੇ ਜਨਪਦ ਦੇ ਲੋਕ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਣ, ਜੋ ਯੋਧਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਮੰਤ੍ਰਣਾ ਸੁਣਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ।
Word by Word
पौरजानपदाःcitizens and countryfolk
पौरजानपदाः:
Karta
TypeNoun
Rootपौर-जानपद
FormMasculine, Nominative, Plural
यस्मिन्in whom
यस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
विश्वासम्trust, confidence
विश्वासम्:
Karma
TypeNoun
Rootविश्वास
FormMasculine, Accusative, Singular
धर्मतःrightfully; according to dharma
धर्मतः:
TypeIndeclinable
Rootधर्म
FormTasil (ablatival adverb)
गताःhaving placed / having gone to (i.e., reposed)
गताः:
TypeVerb
Rootगम्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Plural
योद्धाa warrior
योद्धा:
Karta
TypeNoun
Rootयोद्धृ
FormMasculine, Nominative, Singular
नयविपश्चित्skilled in policy/statecraft
नयविपश्चित्:
TypeAdjective
Rootनय-विपश्चित्
FormMasculine, Nominative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
FormConjunction
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
मन्त्रम्counsel; secret plan
मन्त्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootमन्त्र
FormMasculine, Accusative, Singular
श्रोतुम्to hear
श्रोतुम्:
TypeVerb
Rootश्रु
Formतुमुन् (infinitive)
अर्हतिis fit/deserving
अर्हति:
TypeVerb
Rootअर्ह्
FormLat (present), Parasmaipada, Third, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes