Shloka 33
Mantri-Parīkṣā — Testing Ministers, Securing Counsel, and Ethical Criteria for Advisers (अध्याय ८४)
तानि तान्यनुरक्तेन शक््यानि हि तितिक्षितुम् मन्त्रिणां च भवेत् क्रोधो विस्फूर्जितमिवाशने:
tāni tāny anuraktena śakyāni hi titikṣitum | mantriṇāṁ ca bhavet krodho visphūrjitam ivāśaneḥ ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਰਾਜੇ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕਠੋਰ ਵਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਹੀ ਮੰਤਰੀ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਸੱਚੀ ਲਗਨ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਰਾਗ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਵੱਜਰ ਦੀ ਕੜਕ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Effective counsel depends not only on competence but on loyal goodwill. A minister who has genuine affection can tolerate a ruler’s difficult conduct; without that bond, resentment becomes fierce and destabilizing, harming both king and state.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma warns Yudhiṣṭhira about the emotional foundations of governance: how a king’s treatment of advisers interacts with their loyalty, and how anger in alienated ministers can erupt like a thunderbolt.