Shloka 10
Treasury Security, Protection of Informants, and the Kalakavṛkṣīya Exemplum (Śānti Parva 83)
स बुद्ध्वा तस्य राष्ट्रस्य व्यवसायं हि सर्वश: । राजयुक्तापहारांश्व सर्वान् बुद्ध्वा ततस्ततः
sa buddhvā tasya rāṣṭrasya vyavasāyaṁ hi sarvaśaḥ | rājayuktāpahārāṁś ca sarvān buddhvā tataḥ tataḥ ||
ਉਸ ਰਾਜ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਕੇ, ਅਤੇ ਰਾਜਕਾਜ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਦੌਲਤ ਹੜਪਣ ਦੀ ਹਰ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ‘ਸਰਵਜ੍ਞ’ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king’s dharma is not only personal virtue but also active supervision of the state: understanding the realm’s workings and detecting misappropriation by officials. Ethical governance requires accountability for those who wield delegated royal power.
A vow-observing sage investigates the kingdom’s activities and uncovers instances where royal officers have stolen or diverted the king’s property. Claiming comprehensive knowledge, he approaches the king—bringing a crow—setting up a confrontation or counsel about administrative wrongdoing.