Shloka 6
धन-राजधर्म संवादः
Discourse on Wealth and Royal Duty
यो हााजिजीविषेद् भैक्ष्यं कर्मणा नैव कस्यचित् । समारम्भान् बुभूषेत हतस्वस्तिरकिंचन: । सर्वलोकेषु विख्यातो न पुत्रपशुसंहित:
yo hājijīviṣed bhaikṣyaṁ karmaṇā naiva kasyacit | samārambhān bubhūṣeta hatasvastir akiñcanaḥ | sarvalokeṣu vikhyāto na putrapaśusaṁhitaḥ ||
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਿੱਖ ਮੰਗ ਕੇ ਜੀਊਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਪਰ ਜਿਸ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ, ਜੋ ਨਿਰਾ ਦਰਿਦਰ ਤੇ ਬੇਆਸਰਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਖਿਆਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਇਸਤਰੀ-ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਧਨ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵੀ ਵੰਝਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਸਮਰੱਥਤਾ ਕਰਕੇ ਧਿੱਠੇ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰ ਕੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਧਨ ਜਾਂ ਰਾਜ ਬਲ ਨਾਲ ਲੈ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ—ਅਜੇਹੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਭਿੱਖ ਨਾਲ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨੀ ਉਚਿਤ ਹੈ।
अर्जुन उवाच
Educational Q&A
Begging is not presented as a first resort: one should live by one’s own work when capable. Yet when a person is truly ruined—without resources, support, or capacity for enterprise—alms may be an ethically permissible means of survival.
In the Shanti Parva’s ethical discussions, Arjuna voices a principle about rightful livelihood: he contrasts self-earned sustenance with begging, allowing the latter only under extreme helplessness and destitution.