Shloka 10
अध्याय ७२ — राजधर्मः: प्रजारक्षण, कर-नीति, दण्ड-नीति, अमात्य-नियोजन
Chapter 72 — Royal Duty: protection of subjects, taxation, punishment, and appointments
बलिषष्ेन शुल्केन दण्डेनाथापराधिनाम् । शास्त्रानीतेन लिप्सेथा वेतनेन धनागमम्
baliṣaṣṭhena śulkena daṇḍenāthāparādhinām | śāstrānītena lipsetha vetanena dhanāgamam |
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਧਨ ਦੀ ਆਮਦ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਸੰਮਤ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਲੱਭਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਪ੍ਰਜਾ ਤੋਂ ਨਿਆਂਯੋਗ ਹਿੱਸਾ (ਬਲੀ) ਲੈ ਕੇ, ਉਚਿਤ ਸ਼ੁਲਕ/ਕਰ (ਸ਼ੁਲਕ) ਵਸੂਲ ਕਰ ਕੇ, ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਆਰਥਿਕ ਦੰਡ ਲਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖਿਆ-ਨਿਯਮਨ ਆਦਿ ਦੇ ਬਦਲੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਵੇਤਨ/ਪ੍ਰਤਿਦਾਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਕੇ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should collect revenue only through dharmic, regulated means—legitimate taxes/dues, lawful fines for wrongdoing, and śāstra-approved fees connected with governance and protection—avoiding arbitrary or exploitative extraction.
In the Shanti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma advises Yudhishthira on how a king should obtain wealth for the state: through proper taxation, penal fines, and sanctioned remuneration tied to administrative duties.