Shloka 47
Daṇḍanīti and the King as the Cause of Yuga-Order (दण्डनीतिः राजधर्मश्च युगकारणत्वम्)
किलेके भीतर बहुत-सा ईंधन इकट्ठा कर ले और कुएँ खुदवाये। जल पीनेकी इच्छावाले लोगोंने पहले जो कुएँ बना रखे हों, उनको भी झरवाकर शुद्ध करा दे ।।
tṛṇacchannāni veśmāni paṅkenātha pralepayet | nirhṛtya ca tṛṇaṁ māsi caitre vahnibhayāt tathā |
ਘਾਹ-ਫੂਸ ਨਾਲ ਛੱਤ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਗਿੱਲੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਪਵਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਅਤੇ ਚੈਤਰ ਮਹੀਨਾ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਅੱਗ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਘਾਹ-ਭੂਸਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਣ-ਕਾਠ ਆਦਿ ਹਟਵਾਏ ਜਾਣ; ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਤ੍ਰਿਣ ਆਦਿ ਕੱਢਵਾਏ ਜਾਣ—ਇਹ ਪ੍ਰਜਾ-ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਮੇਂਸਿਰ ਉਪਾਅ ਹੈ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king should practice foresight in governance: prevent predictable disasters (like seasonal fires) through practical civic measures, thereby protecting subjects and upholding rāja-dharma.
In Bhishma’s instruction on kingship in the Shanti Parva, he advises concrete municipal precautions—plastering thatched houses with wet clay and removing dry thatch/grass as Chaitra approaches—to reduce the risk of fire.