Shloka 3
Varṇāśrama-ācāra and Vikarma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry on Safe Dharmas (शिवधर्मप्रश्नः)
जटाधारणसंस्कारं द्विजातित्वमवाप्य च | आधानादीनि कर्माणि प्राप्य वेदमधीत्य च
jaṭādhāraṇasaṃskāraṃ dvijātitvam avāpya ca | ādhānādīni karmāṇi prāpya vedam adhītya ca ||
ਜਟਾਧਾਰਣ ਆਦਿ ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਉਪਨਯਨ ਰਾਹੀਂ ਦਵਿਜਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਵੇਦ ਅਧਿਐਨ ਪੂਰਾ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਆਧਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਵੇ। ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਆਦਿ ਕਰਤੱਬ ਨਿਭਾਂਦਿਆਂ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਦ ਗ੍ਰਿਹਸਥ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse outlines āśrama-dharma: after initiation and Vedic study, one should perform the prescribed fire-rites and household duties with discipline, and then, having fulfilled them, move onward toward the forest-dweller stage—treating each life-stage as a moral training completed before advancing.
In the Śānti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on dharma. Here he describes the proper progression of a twice-born person’s life: saṃskāras and Vedic education, then ritual responsibilities beginning with establishing the sacred fires, culminating in readiness to leave household life for the next stage.