Shloka 223
भीष्मदर्शनार्थं प्रस्थानम्
Departure to Behold Bhīṣma
गां खुराग्रैस्तथा राजन् लिखन्त: प्रययुस्तदा । राजन्! उस समय दारुवद्धारा हाँके गये श्रीकृष्णके वे घोड़े अपनी टापोंके अग्रभागसे पृथ्वीपर चिह्न बनाते हुए बड़े वेगसे दौड़े
gāṃ khurāgrais tathā rājan likhantaḥ prayayus tadā |
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਾਰੁਕ ਦੇ ਹੰਕਾਰਣ ਨਾਲ ਉਹ ਘੋੜੇ ਮਹਾਂ ਵੇਗ ਨਾਲ ਦੌੜੇ ਅਤੇ ਖੁਰਾਂ ਦੇ ਅੱਗਲੇ ਸਿਰਿਆਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਖਿੱਚਦੇ ਗਏ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse uses vivid motion—hoof-tips marking the earth—to suggest the inevitability and force of unfolding action: when one is carried forward by duty and circumstance, the world itself records the passage, and outcomes follow swiftly.
Vaiśampāyana describes a rapid departure or advance: they move at great speed, and the hooves (or hoof-tips) scratch visible marks into the ground as they go.