Shloka 44
दानपात्रापात्र-निर्णयः / Determining Worthy Gifts, Recipients, and Permissible Food
Devanagari script
तत् प्रयाणं महाबाहोर्ब भूवाप्रतिमं भुवि | आकुलाकुलमुत्त्ुष्टं हृष्टपुष्टजनाकुलम्
Translation
ਮਹਾਬਾਹੁ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਉਹ ਸਮੂਹ ਯਾਤਰਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ; ਹੱਸਦੇ-ਤੰਦਰੁਸਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਉਹ ਭਰ ਗਈ ਸੀ, ਭੀੜ ਉੱਤੇ ਭੀੜ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਜੈਘੋਸ਼ ਤੇ ਕੋਲਾਹਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Word by Word
तत्that
तत्:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
प्रयाणम्departure; procession; journey
प्रयाणम्:
Karta
TypeNoun
Rootप्रयाण
FormNeuter, Nominative, Singular
महाबाहोःof the mighty-armed (one)
महाबाहोः:
Adhikarana
TypeNoun/Adjective
Rootमहाबाहु
FormMasculine, Genitive, Singular
बभूवbecame; was
बभूव:
TypeVerb
Rootभू
FormPerfect (Paroksha), Third, Singular, Parasmaipada
अप्रतिमम्unmatched; incomparable
अप्रतिमम्:
Karta
TypeAdjective
Rootअप्रतिम
FormNeuter, Nominative, Singular
भुविon earth
भुवि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभू
FormFeminine, Locative, Singular
आकुलाकुलम्thronged; densely crowded; in great confusion
आकुलाकुलम्:
Karta
TypeAdjective
Rootआकुलाकुल
FormNeuter, Nominative, Singular
उत्तुष्टम्highly pleased; elated
उत्तुष्टम्:
Karta
TypeAdjective
Rootउत्तुष्ट
FormNeuter, Nominative, Singular
हृष्टपुष्टजनाकुलम्filled with robust, joyful people
हृष्टपुष्टजनाकुलम्:
Karta
TypeAdjective
Rootहृष्टपुष्टजनाकुल
FormNeuter, Nominative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes