Shloka 38
Prāyaścitta-vidhāna: Tapas, Dāna, Vrata, and Proportional Expiation (प्रायश्चित्तविधानम्)
न वाग्घीने विवर्णे वा नाड़हीने न वामने । न दुर्जने दौष्कुले वा व्रतैयों वा न संस्कृत: । नश्रोत्रियमृते दान ब्राह्मणे ब्रह्मवर्जिते
na vāg-hīne vivarṇe vā nāḍī-hīne na vāmane | na durjane dauṣkule vā vratāyyo vā na saṃskṛtaḥ | na śrotriyam ṛte dānaṃ brāhmaṇe brahma-varjite ||
ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਹੀਂਨ ਹੋਵੇ, ਵਰਣ ਵਿੱਚ ਪਤਿਤ ਹੋਵੇ, ਪ੍ਰਾਣ-ਬਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਾਮਨ ਹੋਵੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਨ ਦੁਸ਼ਟ ਨੂੰ, ਨ ਦੋਸ਼ੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਨੂੰ, ਨ ਵਰਤ-ਧਰਮ ਲਈ ਅਯੋਗ ਨੂੰ, ਨ ਸੰਸਕਾਰ ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਪਰਿਸ਼ੁੱਧ ਨਾ ਹੋਏ ਨੂੰ। ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਵੇਦ-ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਤੇਜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
व्यास उवाच
Educational Q&A
Charity (dāna) should be guided by discernment: the worthiness of the recipient is tied to character, discipline, and Vedic learning. A true śrotriya—one grounded in brahman (Vedic knowledge and integrity)—is presented as the proper recipient, while gifts to those lacking such qualities are discouraged.
In the Śānti Parva’s dharma-instructional setting, Vyāsa lays down criteria for appropriate recipients of gifts, emphasizing that mere social label (being called a Brahmin) is insufficient if one is ‘brahma-varjita’—devoid of the learning and conduct that define brahmanical excellence.