Shloka 20
Adhyāya 348: Nāga–Nīgabhāryā Saṃvāda on Anger, Hope, and Ethical Response
त्रिगुणो विगुण श्षतुरात्मधर: पूर्तेष्टयोश्न फलभागहर: । विदधातु नित्यमजितो5तिचलो गतिमात्मगां सुकृतिनामृषीणाम्
vaiśampāyana uvāca | triguṇo viguṇaś catur-ātma-dharaḥ pūrteṣṭayoś ca phala-bhāga-haraḥ | vidadhātu nityam ajito 'ti-calo gatim ātma-gāṃ sukṛtinām ṛṣīṇām ||
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਿਰਗੁਣ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਸੁਦੇਵ-ਸੰਕਰਸ਼ਣ-ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ-ਅਨਿਰੁੱਧ ਦੇ ਚਤੁਰਵ੍ਯੂਹ ਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ਼ਟ (ਯਜ੍ਞ ਆਦਿ) ਅਤੇ ਆਪੂਰਤ (ਕੂਆਂ, ਵਾਪੀ, ਤਲਾਬ ਬਣਾਉਣ ਆਦਿ) ਦੇ ਫਲ-ਭਾਗ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਅਜੇਯ ਹੈ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਤੇ ਮਰਯਾਦਾ ਤੋਂ ਕਦੇ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ— ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਪੁਣ੍ਯਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਜ੍ਞਾਨ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਪਰਮ ਸਦਗਤੀ ਨਿਰੰਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse praises the Lord as both immanent (connected with the three guṇas and the fruits of ritual/charity) and transcendent (beyond guṇas), and presents liberation as His gift: the highest ‘gati’ arises from inward Self-knowledge and is granted to the righteous sages through divine grace.
In Vaiśampāyana’s narration within Śānti Parva’s didactic setting, a benedictory eulogy is offered to Śrīhari, identifying Him with the fourfold forms (Vāsudeva, Saṅkarṣaṇa, Pradyumna, Aniruddha) and praying that He bestow the supreme destiny upon meritorious ṛṣis.