Shloka 69
Atithi-prāpti and the Brāhmaṇa’s Deliberation on Triadic Dharma (अतिथिप्राप्तिः धर्मत्रयविचारश्च)
'देवश्रेष्ठगण! मैंने प्रवृत्तिप्रधान गुणके सहित तुमलोगोंकी सृष्टि की है, अतः लोकेश्चरो! जबतक कल्पका अन्त न हो जाय, तबतक तुमलोग अपने अधिकारके अनुसार लोगोंका हितचिन्तन करते रहो ।।
devāśreṣṭhagaṇāḥ! mayā pravṛttipradhānaguṇakaiḥ saha yuṣmākaṃ sṛṣṭiḥ kṛtā; ataḥ lokeśvarāḥ! yāvat kalpāntaṃ na bhavati, tāvat yuṣmākaṃ svādhikārānusāreṇa lokānāṃ hitacintanaṃ kuruta. marīcir aṅgirā atriḥ pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ vasiṣṭha iti saptaite mānasā nirmitā hi te.
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਹੇ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਣੋ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਰਕੇ ਰਚਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕੋ! ਜਦ ਤੱਕ ਕਲਪ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਹਿਤ-ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੋ। ਮਰੀਚਿ, ਅੰਗਿਰਾ, ਅਤ੍ਰਿ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ ਅਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ—ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਾਨਸ-ਪੁੱਤਰ ਹਨ।”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Cosmic administrators (devas/lokeśvaras) are enjoined to uphold dharma through active engagement (pravṛtti) by working for the welfare of beings within their allotted authority, continuously until the end of the cosmic cycle.
Vaiśampāyana reports a creation-and-duty instruction: the gods are reminded that they were created with an action-oriented disposition and are commanded to keep promoting the world’s welfare until kalpānta; the passage then identifies the seven mind-born sages of Brahmā (the Saptaṛṣis).