Shloka 35
धर्मस्य बहुद्वारत्वम् — Nārada’s Audience with Indra (Śānti-parva 340)
Devanagari script
उत्पन्न एव भवति शरीर चेष्टयन् प्रभु: । न विना धातुसंघातं शरीरं भवति क्वचित्
Translation
ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੀ ‘ਉਤਪੱਤੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸ਼ਰੀਰ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
Word by Word
उत्पन्नःarisen, produced
उत्पन्नः:
Karta
TypeAdjective
Rootउत्पन्न (उत्+पद्, क्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
भवतिbecomes/is
भवति:
TypeVerb
Rootभू
FormPresent, Indicative, 3rd, Singular, Parasmaipada
शरीरम्body
शरीरम्:
Karta
TypeNoun
Rootशरीर
FormNeuter, Nominative, Singular
चेष्टयन्making (it) act/move; acting
चेष्टयन्:
Karta
TypeVerb
Rootचेष्टयत् (चेष्ट्/चेष्टय्, शतृ)
FormPresent (participle), Parasmaipada (active), Masculine, Nominative, Singular
प्रभुःthe lord/master (controller)
प्रभुः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रभु
FormMasculine, Nominative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
विनाwithout
विना:
TypeIndeclinable
Rootविना
धातु-संघातम्aggregation/collection of elements (dhātus)
धातु-संघातम्:
Karma
TypeNoun
Rootधातु + संघात
FormMasculine, Accusative, Singular
शरीरम्body
शरीरम्:
Karta
TypeNoun
Rootशरीर
FormNeuter, Nominative, Singular
भवतिcomes to be/exists
भवति:
TypeVerb
Rootभू
FormPresent, Indicative, 3rd, Singular, Parasmaipada
क्वचित्anywhere, ever
क्वचित्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootक्वचित्
Speaker
भीष्म उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes