Shloka 23
Puruṣaikatva-vyākhyāna: The One Virāṭ Puruṣa and the Many ‘Puruṣas’
Rudra–Brahmā Saṃvāda
अवश्यं तपसा तेषां फलितव्यं नृपोत्तम । यतस्त्वं सहसा भ्रष्ट आकाशान्मेदिनीतलम्
avaśyaṃ tapasā teṣāṃ phalitavyaṃ nṛpottama | yatastvaṃ sahasā bhraṣṭa ākāśān medinītalam ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਫਲਵੰਤ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਅਚਾਨਕ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਧਰਤੀ-ਤਲ ਉੱਤੇ ਆ ਪਿਆ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਦਾ ਐਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਫਲ ਅਟੱਲ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king should consistently honor and respect brāhmaṇas/ascetics, because the power generated by their tapas inevitably produces results; disregarding them can lead to sudden downfall.
Bhīṣma explains a sudden fall of the king from the sky to the earth as the manifest ‘fruit’ of the brāhmaṇas’ austerities, using the event to reinforce a lesson on royal conduct and reverence toward spiritual authority.