Shloka 47
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
काषायधारणं मौण्ड्यं त्रिविष्टब्धं कमण्डलुम् । लिज्जन्युत्पथभूतानि न मोक्षायेति मे मति:
kāṣāyadhāraṇaṃ mauṇḍyaṃ trivisṭabdhaṃ kamaṇḍalum | lijjanyutpathabhūtāni na mokṣāyeti me matiḥ ||
ਜਨਕ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਕੇਸਰੀ (ਕਾਸ਼ਾਇ) ਬਸਤਰ ਪਹਿਨਣਾ, ਸਿਰ ਮੁੰਡਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਦੰਡ ਸਮੇਤ ਕਮੰਡਲੂ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ—ਜੇ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਹਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣ ਕੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਕੁਰਾਹੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ।
जनक उवाच
Educational Q&A
External marks of sainthood—ochre robes, a shaven head, and an ascetic’s water-pot—do not by themselves lead to moksha; when adopted for display they become a wrong path. True liberation depends on inner purity, restraint, and right knowledge.
King Janaka is speaking in a didactic context, critiquing superficial renunciation. He warns that outward ascetic symbols, if motivated by pride or pretense, mislead the practitioner and fail to produce liberation.