Shloka 27

Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)

Devanagari script

तेनाहं सांख्यमुख्येन सुदृष्टार्थेन तत्त्वतः । श्रावितस्त्रिविधं मोक्ष न च राज्याद्धि चालित:

Transliteration

tenāhaṃ sāṅkhyamukhyena sudṛṣṭārthena tattvataḥ | śrāvitas trividhaṃ mokṣaṃ na ca rājyād dhi cālitaḥ ||

Translation

ਸਾਂਖ੍ਯ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਚਾਰਯ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੱਤਵ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਸਿੱਧੀ ਸੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਮੋਖਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਧਰਮ ਸੁਣਿਆ; ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ-ਧਰਮ ਛੱਡਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਉਕਸਾਇਆ। ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਕਰਤੱਵਾਂ ਤੋਂ ਭੱਜੇ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਯਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

Word by Word

• {'tena': 'by him

• by that (instrumental of tad)', 'aham': 'I', 'sāṅkhya-mukhyena': 'by a foremost authority in Sāṅkhya (analysis/knowledge tradition)', 'su-dṛṣṭa-arthena': 'by one who has well-seen/clearly understood the meaning (artha)', 'tattvataḥ': 'in truth

• essentially', 'śrāvitaḥ': 'caused to hear

• taught (passive of śrāvayati)', 'trividham': 'threefold', 'mokṣam (mokṣa-dharmam implied)': 'liberation

• the path/discipline of release', 'na ca': 'and not', 'rājyāt': 'from the kingdom

• from kingship', 'hi': 'indeed

• for', 'cālitaḥ': 'moved away

Speaker

जनक उवाच

Characters & Entities

• Janaka
• a foremost Sāṅkhya teacher (unnamed)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Liberation is compatible with responsible worldly station: a king can pursue mokṣa through true knowledge and inner detachment without necessarily abandoning the kingdom, provided dharma is upheld.

What is happening in the narrative?

King Janaka reports that he received instruction from a leading Sāṅkhya knower, learned the threefold teaching on liberation, and emphasizes that the teacher did not compel him to renounce rulership.