Shloka 2
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
संन्यस्यते यथा55त्मायं व्यक्तस्यात्मा यथा च यत् । परं मोक्षस्य यच्चापि तनमे ब्रूहि पितामह
yudhiṣṭhira uvāca | saṁnyasyate yathātmāyaṁ vyaktasyātmā yathā ca yat | paraṁ mokṣasya yaccāpi tan me brūhi pitāmaha ||
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਪਿਤਾਮਹ, ਇਹ ਆਤਮਾ ਦੇਹ-ਅਭਿਮਾਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗਦੀ ਹੈ—ਪ੍ਰਗਟ ਸਥੂਲ ਦੇਹ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਹ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸੁਖਮ ‘ਮੈਂ’ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੀ ਹੈ? ਉਸ ਸੰਨਿਆਸ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਪਰਮ ਤੱਤ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames liberation as a matter of renunciation of identification: understanding how the self disengages from the manifest (gross) body and also from subtler layers of embodied ‘I’-sense, and seeking the supreme principle (tattva) of mokṣa beyond both.
In the Śānti Parva’s instruction on peace and dharma, Yudhiṣṭhira respectfully questions Pitāmaha Bhīṣma, asking for a precise explanation of how renunciation operates at death and in spiritual practice, and what constitutes true liberation.