Shloka 16
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
सुलभा त्वस्य धर्मेषु मुक्तो नेति ससंशया । सत्त्वं सत्त्वेन योगज्ञा प्रविवेश महीपते:
sulabhā tv asya dharmeṣu mukto neti saṁśayā | sattvaṁ sattvena yogajñā praviveśa mahīpateḥ ||
ਮੋਖ੍ਸ਼ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਸੁਲਭਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜੀਵਨਮੁਕਤ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਯੋਗ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੁਖਮ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਦੀ ਅੰਤਰ-ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Claims of liberation must be examined in the light of dharma and inner freedom: true mokṣa is not merely a reputation or philosophical stance, but a verifiable state of non-attachment and clarity. Sulabhā’s yogic scrutiny highlights that ethical and spiritual attainment can be tested by insight into one’s inner disposition (sattva).
Sulabhā wishes to question King Janaka on mokṣa-dharma, but first doubts whether he is genuinely liberated. Using her yogic power and subtle intelligence, she enters his mind/inner awareness to assess his true spiritual condition before engaging him in debate.