Shloka 32
अव्यक्त–पुरुष–विवेकः (Discrimination of Avyakta/Prakṛti and Puruṣa) — Yājñavalkya’s Anvīkṣikī to Viśvāvasu
Devanagari script
अनुलोमेन जायन्ते लीयन्ते प्रतिलोमत: । गुणा गुणेषु सततं सागरस्योर्मयो यथा
Translation
ਅਨੁਲੋਮ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਤੱਤ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉੱਠ ਕੇ ਫਿਰ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਗੁਣ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਕਾਰਣ-ਭੂਤ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Word by Word
अनुलोमेनby/according to the forward order
अनुलोमेन:
Karana
TypeNoun
Rootअनुलोम (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental, Singular
जायन्तेare born / arise
जायन्ते:
Karta
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
FormPresent, Third, Plural, Ātmanepada
लीयन्तेdissolve / merge
लीयन्ते:
Karta
TypeVerb
Rootली (धातु; लीयते)
FormPresent, Third, Plural, Ātmanepada
प्रतिलोमतःin reverse order / contrariwise
प्रतिलोमतः:
Karana
TypeIndeclinable
Rootप्रतिलोम (प्रातिपदिक) + तस् (अव्यय-प्रत्यय)
Formtasil (ablatival adverb)
गुणाःqualities / constituents (guṇas)
गुणाः:
Karta
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
गुणेषुin (their) qualities/constituents; in the guṇas
गुणेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Plural
सततम्always / continually
सततम्:
TypeIndeclinable
Rootसतत (प्रातिपदिक)
Formadverb
सागरस्यof the ocean
सागरस्य:
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
ऊर्मयःwaves
ऊर्मयः:
Karta
TypeNoun
Rootऊर्मि (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Plural
यथाas / just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formcomparative particle
Speaker
वसिष्ठ उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes