Shloka 35
Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs
एतन्निदर्शनं सम्यगसम्यगनिदर्शनम् । बुध्यमानाप्रबुद्धानां पृथग्पृथगरिंदम
etannidarśanaṃ samyag asamyag-anidarśanam | budhyamānāprabuddhānāṃ pṛthak pṛthag ariṃdama ||
ਇਹ ਸਮ੍ਯਕ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਸਮ੍ਯਕ ਗਿਆਨ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਦਮਨ! ਜੋ ਸਮਝ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਹਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗ੍ਰਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਯੁਕ੍ਤਿਸੰਗਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣ-ਸਹਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਅਜ್ಞಾನੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਣਾਂ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੈ; ਪਰ ਅਜ್ಞಾನੀਆਂ ਦਾ তথਾਕਥਿਤ ਗਿਆਨ ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਤੇ ਤਰਕ-ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਠੀਕ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੇ ਸਮ੍ਯਕ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਸਰਬਥਾ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Vasiṣṭha distinguishes valid, reasoned knowledge (samyak-jñāna) from unreliable, ungrounded notions taken as knowledge by the ignorant. True understanding is marked by coherence and proper justification; false understanding lacks these and must be recognized as separate.
In a didactic exchange within Śānti Parva, Vasiṣṭha addresses a king (called ariṃdama) and clarifies how to tell right insight from mistaken views, especially for seekers who are in the process of awakening but not yet fully established in wisdom.