Shloka 5
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
ज्ञानेन परिसंख्याय सदोषान् विषयान् नृप । मानुषान् दुर्जयान् कृत्स्नान् पैशाचान् विषयांस्तथा
jñānena parisaṅkhyāya sadoṣān viṣayān nṛpa | mānuṣān durjayān kṛtsnān paiśācān viṣayāṁs tathā ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜਨ! ਵਿਵੇਕ-ਯੁਕਤ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼-ਯੁਕਤ ਜਾਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਰਿਗਣਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁर्जਯ ਵਿਸ਼ੇ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਸ਼ਾਚ-ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵੀ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
To cultivate liberation-oriented discernment by analyzing sense-objects (viṣayas) and recognizing their inherent defects (doṣas), thereby weakening their power as ‘hard-to-conquer’ temptations.
In the Śānti Parva instruction to the king, Bhīṣma continues a philosophical-ethical discourse, urging a systematic appraisal of worldly enjoyments—human and even demonic/ghoulish (paiśāca)—as part of the path of self-mastery and release.