Shloka 20
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
विष्णु क्रान्ते बले शक्रं कोष्ठे सक्ते तथानलम् । अप्सु देवीं समासक्तामपस्तेजसि संश्रिता:
viṣṇu-krānte bale śakraṁ koṣṭhe sakte tathānalam | apsu devīṁ samāsaktām apas-tejasi saṁśritāḥ ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਗਤੀ ਅਤੇ ਆਧਾਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ; ਬਲ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਵਿੱਚ; ਉਦਰ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਟਿਕੀ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਜਲ ਨਾਲ ਘਣੀ ਜੁੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਆਸਰਿਤ ਹੈ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a hierarchy of support among powers and elements: gods and forces function by resting in deeper principles. This encourages humility and dharmic insight—recognizing that personal or worldly power is derivative, sustained by a larger cosmic order.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on higher knowledge and right understanding. Here he presents a cosmological mapping—linking deities and elements—to show how creation is structured through mutual dependence and ultimate grounding.