Shloka 112
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
हित्वा च देहं प्रविशन्ति देव॑ दिवौकसो द्यामिव पार्थ सांख्या: । अतोड5धिकं ते5भिरता महारहें सांख्ये द्विजा: पार्थिव शिष्टजुष्टे
hitvā ca dehaṁ praviśanti devaṁ divaukaso dyām iva pārtha sāṅkhyāḥ | ato 'dhikaṁ te 'bhiratā mahārhe sāṅkhye dvijāḥ pārthiva śiṣṭa-juṣṭe ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਪਾਰਥ! ਸਾਂਖ੍ਯ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪਰਮ ਦਿਵ੍ਯ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਦੇਵ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਧਰਤੀਨਾਥ! ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸਯੰਮੀ ਜਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਉਸ ਪਰਮ ਪੂਜਨੀਯ ਸਾਂਖ੍ਯ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਦਵਿਜ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches that discriminative wisdom (Sāṅkhya) culminates in liberation: when the body is relinquished, the knower enters the Supreme Divine. The verse also affirms Sāṅkhya’s high status as a venerable path esteemed by the cultured and the twice-born.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira’s side (addressing Arjuna here as Pārtha) on dharma and liberation. He praises Sāṅkhya as a respected discipline and uses the analogy of gods entering heaven to describe the liberated soul’s entry into the Supreme after death.