Shloka 29
अव्यक्तकालमान-निर्णयः
Measures of Time from the Unmanifest; Creation, Elements, and the Primacy of Mind
सत्यं दमं हाार्जवमानृशंस्यं धृतिं तितिक्षामतिसेवमान: । स्वाध्यायनित्यो5स्पृहयन् परेषा- मेकान्तशील्यूर्ध्वगतिर्भवेत् सः
satyaṃ damaṃ ārjavam ānṛśaṃsyaṃ dhṛtiṃ titikṣām atisevamānaḥ | svādhyāya-nityo 'spṛhayan pareṣāṃ ekānta-śīlī ūrdhva-gatir bhavet saḥ ||
ਜੋ ਸੱਚ, ਇੰਦ੍ਰੀ-ਸੰਯਮ, ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਦਇਆ ਨੂੰ ਮਨੋਂ-ਮਨ ਸੇਵਦਾ ਹੈ; ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਨਿੱਤ ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰਾਈ ਵਸਤੂ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਅਤੇ ਇਕਾਂਤ-ਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
हंस उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that spiritual elevation comes from a disciplined ethical life: truthfulness, sense-control, sincerity, compassion, steadfastness, patience, regular self-study, non-covetousness toward others’ possessions, and a preference for quiet solitude that supports inner clarity.
In Śānti Parva’s instructional setting, Haṃsa speaks as a teacher, listing the virtues and practices that lead a person toward an ‘upward course’—a higher spiritual destiny—rather than merely worldly success.