Shloka 27
अव्यक्त-प्रबोधः (Awakening to the Unmanifest): The 25th and 26th Principles and Eligibility for Brahma-vidyā
न चापि शूद्र: पततीति निश्चयो न चापि संस्कारमिहाहतीति वा । श्रुतिप्रवृत्त न च धर्ममाप्तुते न चास्य धर्मे प्रतिषेधनं कृतम्
na cāpi śūdraḥ patatīti niścayo na cāpi saṁskāram ihāhatīti vā | śruti-pravṛttaṁ na ca dharmam āpnute na cāsya dharme pratiṣedhanaṁ kṛtam ||
ਇਹ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚੇ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੂਦਰ (ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਾਂਗ) ‘ਪਤਿਤ’ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਉਪਨਯਨ ਆਦਿ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤ ਵੈਦਿਕ ਕਰਮ—ਜਿਵੇਂ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਆਦਿ—ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਪਰ ਆਮ ਸਦਾਚਾਰ-ਰੂਪ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਮਨਾਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।
पराशर उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes between (1) Veda-authorized ritual duties (śruti-pravṛtta karma) and (2) general ethical duties (sāmānya-dharma). It states that a Śūdra is not assigned eligibility for Vedic consecrations and Vedic fire-ritual obligations, yet is not barred from general moral and social duties.
In Śānti Parva’s dharma-discourse, Parāśara is explaining rules of conduct and eligibility across social categories. Here he clarifies how ‘falling’ (patitatva) and Vedic rites apply differently to the twice-born and to the Śūdra, while affirming the applicability of common ethical norms.