Shloka 15
Vidyā–Avidyā and the Twenty-Fifth Principle
Sāṃkhya–Yoga Clarification
तात! तपस्यामें सभीका अधिकार है। जितेन्द्रिय और मनोनिग्रहसम्पन्न हीन वर्णके लिये भी तपका विधान है; क्योंकि तप पुरुषको स्वर्गकी राहपर लानेवाला है ।।
tāta! tapasyāṁ sarveṣām adhikāraḥ. jitendriya-manonigraha-sampannasya hīna-varṇasya api tapasāṁ vidhānam; yataḥ tapaḥ puruṣaṁ svargasya mārgam ānayati. prajāpatiḥ prajāḥ pūrvam asṛjat tapasā vibhuḥ. kvacit kvacid brahma-paraḥ vratāny āsthāya, pārthiva-bhūpāla! pūrva-kāle śaktimān prajāpatiḥ tapasi sthitvā ca kadācid brahma-parāyaṇa-vrate sthitvā ca jagat-sṛṣṭim akarot.
ਹੇ ਪੁੱਤਰ! ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਜਿੱਤੇਂਦ੍ਰੀ ਅਤੇ ਮਨ-ਨਿਗ੍ਰਹ ਵਾਲੇ ਹੇਠਲੇ ਵਰਣ ਦੇ ਲਈ ਵੀ ਤਪ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਤਪ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭੂਪਾਲ! ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਪਰਾਇਣ ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।
पराशर उवाच
Educational Q&A
Tapas is a universally available discipline: anyone who cultivates sense-control and mental restraint is eligible for austerity, and such tapas is presented as a means of spiritual uplift (symbolized as the path to heaven).
Parāśara instructs a king, arguing for the broad accessibility of ascetic practice and supporting it with a cosmological example: Prajāpati himself created beings by abiding in tapas and by undertaking Brahman-oriented vows.