Shloka 6
Haṃsa–Sādhya Saṃvāda: Satya, Dama, Kṣamā and the Discipline of Speech
सक्तबुद्धिरशान्तात्मा न शक्यं तच्चिकित्सितुम् । स्नेहपाशसितो मूढो न स मोक्षाय कल्पते
saktabuddhir aśāntātmā na śakyaṃ tac cikitsitum | sneha-pāśa-sito mūḍho na sa mokṣāya kalpate ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲਾ ਮਨ ਅਸ਼ਾਂਤ ਰਹੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਸਨੇਹ ਦੇ ਪਾਸੇ ਵਿੱਚ ਬੱਝਿਆ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਖ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Attachment to sense-objects and emotional bondage (sneha-pāśa) produces inner restlessness and delusion; without calming the mind and loosening attachment, one is not qualified for mokṣa.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhīṣma advises the listener that certain mental conditions—sense-attachment, agitation, and bondage through clinging affection—make spiritual correction difficult and obstruct the path to liberation.