Shloka 13
Haṃsa–Sādhya Saṃvāda: Satya, Dama, Kṣamā and the Discipline of Speech
“यह संक्षेपमें मैंने तुम्हें मोक्षका विषय बताया है। अब पुनः इसीको विस्तारके साथ बता रहा हूँ, सुनो ।।
bhīṣma uvāca | etat saṅkṣepeṇa mayā tubhyaṃ mokṣaviṣayaḥ kathitaḥ | idānīm punar evainaṃ vistareṇa bravīmi, śṛṇu || muktā vītabhayā loke caranti sukhino narāḥ | saktabhāvā vinaśyanti narās tatra na saṃśayaḥ ||
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ; ਹੁਣ ਉਹੀ ਗੱਲ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਸੁਣ। ਜੋ ਮੁਕਤ ਹਨ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰਦੇ ਅਤੇ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਆਸਕਤੀ ਵਿੱਚ ਬੱਝਦਾ ਹੈ ਉਹ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Freedom (moksha) is marked by fearlessness and ease in worldly life; attachment (sakti) binds the mind and leads to downfall. Therefore, cultivate non-attachment to live happily and securely.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising Yudhishthira on liberation. He says he has given a brief account and will now elaborate, contrasting the liberated person’s fearless happiness with the ruin that follows attachment.