Shloka 43
वृत्ति-सत्सङ्ग-दान-धर्म
Livelihood, Virtuous Association, and Ethics of Giving
तेन तस्मिन् विचरता पुरुषेण विशाम्पते । पृथिवी हाचलदू राजन्नतीव भरतर्षभ,राजन्! भरतभूषण! प्रजानाथ! उस यज्ञमें विचरते हुए उस पुरुषके पैरोंकी धमकसे यह पृथ्वी बड़े जोर-जोरसे काँपने लगी
tena tasmin vicaratā puruṣeṇa viśāmpate | pṛthivī cācalad rājann atīva bharatarṣabha ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਨਾਥ! ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜਦ ਉਹ ਪੁਰਖ ਉੱਥੇ ਵਿਚਰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠੀ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how extraordinary spiritual or royal potency manifests as a ‘cosmic sign’: the earth itself trembles. Ethically, it implies that true authority—whether of dharma, ascetic power, or divine presence—demands humility and careful conduct from rulers and observers.
Bhishma describes a scene in which a formidable ‘puruṣa’ moves about at that place (understood in context as a sacrificial/ritual setting), and the force of his movement causes the earth to shake intensely, emphasizing the being’s exceptional power.