Shloka 29
Aśmagīta: Janaka’s Inquiry on Loss, Kāla, and the Limits of Control (अश्मगीता)
जिनके पास कुछ नहीं है, ऐसे दरिद्र भी दीर्घजीवी देखे जाते हैं और धनवान् कुलमें उत्पन्न हुए मनुष्य भी कीट-पतंगोंके समान नष्ट होते रहते हैं ।।
janaka uvāca | yeṣāṁ kiñcid api nāsti te 'pi daridrā dīrghajīvinaḥ dṛśyante, śrīmat-kule jātaś ca naro 'pi kīṭa-pataṅgavat praṇaśyati | prāyeṇa śrīmatāṁ loke bhoktuṁ śaktir na vidyate; kāṣṭhāny api hi jīryante daridrāṇāṁ ca sarvaśaḥ ||
ਜਨਕ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਗਰੀਬ ਵੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਧਨਵਾਨ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਮਨੁੱਖ ਕੀੜੇ-ਪਤੰਗਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਅਮੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਗਣ ਤੇ ਹਜ਼ਮ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ; ਪਰ ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਲੱਕੜ ਵੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
जनक उवाच
Educational Q&A
External wealth is not a reliable measure of well-being or longevity. The verse highlights the irony that the rich may lack the capacity to enjoy what they have, while the poor often develop endurance; it encourages detachment from prosperity as a false guarantee of happiness.
King Janaka is speaking in a reflective, didactic context within Śānti Parva, using everyday observations about rich and poor to make a moral point about the limits of material prosperity and the unpredictability of life.