Shloka 13
इन्द्रेण वृत्रवधः, ब्रह्महत्याया अनुगमनम्, तथा च विभाजन-निवासविधानम्
Indra’s defeat of Vṛtra; pursuit by Brahmahatyā; allocation of her abodes
योगदोषान् समुच्छिद्य पठच यान् कवयो विदु:
bhīṣma uvāca | yogadoṣān samucchidya pañca yān kavayo viduḥ—kāmaḥ krodho lobho bhayaṃ nidrā ca | etān mūlataḥ samucchindet, etān parityajya vāk-saṃyamaṃ kṛtvā yogasādhanāni seveta |
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿਓ। ਗਿਆਨੀ ਪੰਜ ਦੋਸ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ—ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਭੈ ਅਤੇ ਨੀਂਦ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਉਖਾੜ ਕੇ ਤਿਆਗੋ; ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਯੋਗ-ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Yoga requires removing five root obstacles—desire, anger, greed, fear, and sleep/torpor—then practicing disciplined restraint, especially of speech, while cultivating yogic disciplines.
In Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on dharma and inner discipline; here he gives a practical ethical-psychological teaching on what must be uprooted to make yoga effective.